Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (CBAM)
AB ETS’de yer alan bazı enerji yoğun sektörlere uygulanan karbon ücretlerinin, ithal edilen bazı ürünleri kapsayacak şekilde genişlemesi olarak tarif edilebilir.
Enerji-yoğun üretim gerektiren malların Avrupa dışından ithal edilmesi, diğer ülkelerdeki düzenlemelerdeki eksikliklerden dolayı oluşacak karbon sızıntısı riskini artırıyor. Belirli ürünlerin ithali için getirilecek sertifika zorunluluğu ile üretim sürecince oluşan karbon salınımı ve gömülü karbon miktarına göre konulacak karbon vergileri ile üçüncü ülkelerin daha çevreci üretim modellerine geçmeye zorlanması hedefleniyor. Sınırda Karbon Düzenlmesi Mekanizması’nın (CBAM) hayata geçmesi ile AB’deki firmaların rekabet gücünü korumak için verilen karbon tahsisleri de kademeli olarak kaldırılacaktır. CBAM kapsamında getirilen düzenlemelerin Dünya Ticaret Örgütü (World Trade Organization (WTO))’nün standartlarına uygun olması, ülkeler arasında ticari konularda hukuki belirsizliklerin ortadan kaldırılması açısından önemli.
CBAM ile öncelikli olarak çimento, elektrik, gübre, aliminyum, demir ve çelik sektörleri için gölge ETS sisteminin kurulması amaçlanıyor. CBAM kapsamında AB’ye ihracat yapmak isteyen firmalar, ürünlerinde gömülü karbon miktarlarını, AB standartlarına uygun olarak hesaplatmak zorunda kalacaklar. CBAM sertifikalarının ücretleri, ETS sisteminde haftalık karbon ücretinin ortalaması baz alınarak hesaplanacak. Eğer AB’ye ihracat yapmak isteyen firmanın bulunduğu ülkede zorunlu bir karbon ücretlendirme mekanizması varsa, ihtiyaç duyulan CBAM sertifikalarının miktarında azatlıma gidilebilecek.
Enerji-yoğun üretim gerektiren malların Avrupa dışından ithal edilmesi, diğer ülkelerdeki düzenlemelerdeki eksikliklerden dolayı oluşacak karbon sızıntısı riskini artırıyor. Belirli ürünlerin ithali için getirilecek sertifika zorunluluğu ile üretim sürecince oluşan karbon salınımı ve gömülü karbon miktarına göre konulacak karbon vergileri ile üçüncü ülkelerin daha çevreci üretim modellerine geçmeye zorlanması hedefleniyor. Sınırda Karbon Düzenlmesi Mekanizması’nın (CBAM) hayata geçmesi ile AB’deki firmaların rekabet gücünü korumak için verilen karbon tahsisleri de kademeli olarak kaldırılacaktır. CBAM kapsamında getirilen düzenlemelerin Dünya Ticaret Örgütü (World Trade Organization (WTO))’nün standartlarına uygun olması, ülkeler arasında ticari konularda hukuki belirsizliklerin ortadan kaldırılması açısından önemli.
CBAM ile öncelikli olarak çimento, elektrik, gübre, aliminyum, demir ve çelik sektörleri için gölge ETS sisteminin kurulması amaçlanıyor. CBAM kapsamında AB’ye ihracat yapmak isteyen firmalar, ürünlerinde gömülü karbon miktarlarını, AB standartlarına uygun olarak hesaplatmak zorunda kalacaklar. CBAM sertifikalarının ücretleri, ETS sisteminde haftalık karbon ücretinin ortalaması baz alınarak hesaplanacak. Eğer AB’ye ihracat yapmak isteyen firmanın bulunduğu ülkede zorunlu bir karbon ücretlendirme mekanizması varsa, ihtiyaç duyulan CBAM sertifikalarının miktarında azatlıma gidilebilecek.
Neden CBAM?
İklim değişikliği, küresel çözümler gerektiren küresel bir sorundur. AB kendi iklim hedefini yükseltirken ve birçok AB dışı ülkede daha az katı iklim politikaları yürürlükte kaldığı sürece, sözde “karbon sızıntısı” riski bulunmaktadır.
Karbon sızıntısı, AB merkezli şirketlerin karbon yoğunluklu üretimlerini AB’dekinden daha az sıkı iklim politikalarının uygulandığı ülkelere taşıması veya AB ürünlerinin daha karbon yoğunluklu ithalatlarla değiştirilmesiyle ortaya çıkar.
CBAM, AB’ye ithal edilen belirli malların üretiminde ortaya çıkan yerleşik karbon emisyonlarının bedelinin ödendiğini teyit eden bir sistemdir. Bu sistem şunları sağlar:
İthal edilen karbonun karbon fiyatı, yerli üretimin karbon fiyatına eşittir
AB'nin iklim hedefleri baltalanmıyor.
CBAM, DTÖ kurallarıyla uyumlu olacak şekilde tasarlanmıştır.
CBAM kesin rejimi
Sertifika Fiyatı
CBAM kapsamındaki malların AB ithalatçıları, CBAM sertifikalarını da satın alabilecekleri ulusal makamlara kayıt yaptıracaklardır. Sertifikaların fiyatı, AB ETS izinlerinin haftalık ortalama açık artırma fiyatı üzerinden, salınan CO2 tonu başına € cinsinden hesaplanacaktır.
Beyan İşlemleri
AB ithalatçıları, ithalatlarında bulunan emisyonları beyan edecek ve her yıl buna karşılık gelen sayıda sertifikayı teslim edecek .
Geri Ödeme
İthalatçılar, ithal ettikleri malın üretimi sırasında karbon fiyatının ödendiğini ispat edebilirlerse , ilgili tutar mahsup edilebilir.
CBAM Geçiş Aşaması (2023 – 2025)
CBAM, 1 Ekim 2023 tarihinde geçiş aşamasına girmiş olup , ithalatçılar için ilk raporlama dönemi 31 Ocak 2024 tarihinde sona ermektedir . CBAM'ın kademeli olarak devreye alınması, AB ve AB dışı işletmelerin yanı sıra kamu otoriteleri için dikkatli, öngörülebilir ve orantılı bir geçişe olanak sağlamaktadır.
CBAM, başlangıçta üretimi karbon yoğun ve karbon sızıntısı riski en yüksek olan belirli malların ve seçilmiş öncüllerin ithalatına uygulanacak: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen .
Bu genişletilmiş kapsamla, CBAM, tamamen aşamalı olarak devreye alındığında, ETS kapsamındaki sektörlerdeki emisyonların %50'sinden fazlasını kapsayacaktır. Geçiş döneminin amacı, tüm paydaşlar (ithalatçılar, üreticiler ve yetkililer) için bir pilot uygulama ve öğrenme süreci olarak hizmet vermek ve kesin dönem için metodolojiyi geliştirmek üzere yerleşik emisyonlar hakkında faydalı bilgiler toplamaktır.
Geçiş aşaması hakkında daha fazla bilgi
Bu süre zarfında, yeni düzenlemeler kapsamındaki malların ithalatçıları, sertifika satın alıp ibraz etmelerine gerek kalmadan, yalnızca ithalatlarına dahil olan sera gazı emisyonlarını (GHG) (doğrudan ve dolaylı emisyonlar) bildirmekle yükümlü olacaklar.
Geçiş dönemi sonrasında bazı sektörler (çimento ve gübre) için dolaylı emisyonlar, 17 Ağustos 2023 tarihinde yayımlanan Uygulama Yönetmeliği ve beraberindeki kılavuzda belirtilen tanımlanmış bir metodolojiye dayalı olarak kapsama dahil edilecektir.
Bildirim gereklilikleri ve metodolojisine ilişkin Uygulama Yönetmeliği, geçiş aşamasında ithalattaki gömülü emisyonların hesaplanmasında kullanılan değerlere ilişkin bir miktar esneklik sağlamaktadır.
Şirketler 2024 yılı sonuna kadar üç şekilde raporlama yapma olanağına sahip olacak:
- Yeni metodolojiye (AB yöntemi) göre tam raporlama,
- Eşdeğer bir yönteme dayalı raporlama (üç seçenek),
- Varsayılan referans değerlerine dayalı raporlama (sadece Temmuz 2024’e kadar).
- 1 Ocak 2025 itibarıyla, CBAM Sicilinin yeni bir portal bölümü, AB dışındaki tesis operatörlerinin, her bir beyan sahibine ayrı ayrı göndermek yerine, tesislerini ve emisyon verilerini raporlama beyan sahipleriyle sorunsuz bir şekilde yüklemelerine ve paylaşmalarına olanak tanıyor.
- Daha fazla rehberlik materyali bulun
- 2025 yılı başından itibaren, CBAM beyan sahipleri, CBAM Sicili aracılığıyla ‘ yetkili CBAM beyan sahibi‘ statüsüne başvurabilirler . Başvuruları, yerleşik oldukları AB Üye Devletinin Ulusal Yetkili Makamı tarafından işleme alınır. Bu statü, CBAM mallarının AB gümrük bölgesine ithalatı için 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren zorunlu hale gelecektir.
- Komisyon, ilgili uygulama yasası kabul edilir edilmez (Mart 2025’te planlanmaktadır) izin başvuru sürecini başlatacaktır. Komisyon ayrıca ayrıntılı bir kılavuz da sunacaktır.
- CBAM, Üye Devletlerin münhasır ekonomik bölgesinde (MEB) üretilen ve AB’ye ithal edilen elektrik için geçerli değildir. Bu elektrik “AB menşeli” olduğundan, CBAM Yönetmeliği’nin 2(1) maddesi kapsamında değildir. Dolayısıyla, bu elektrik geçiş döneminde raporlama yükümlülüklerine tabi değildir ve 2026’dan itibaren CBAM kuralları kapsamında herhangi bir düzenlemeye tabi olmayacaktır.
- Daha fazla bilgiyi SSSbölümümüzde bulabilirsiniz(Soru 95). Bu bağlamda, söz konusu elektrik ithalatları için yetkili CBAM beyan sahibi statüsüne başvurma veya CBAM Siciline erişim zorunluluğu bulunmamaktadır.”
- CBAM’ın geçiş aşamasındaki işleyişine ilişkin bir inceleme, nihai sistemin yürürlüğe girmesinden önce tamamlanacaktır. Aynı zamanda, AB ETS kapsamındaki sektörlerde üretilen diğer malların (örneğin, belirli alt akış ürünleri ve müzakereler sırasında uygun aday olarak belirlenenler) CBAM mekanizması kapsamına dahil edilmesinin fizibilitesini değerlendirmek için ürün kapsamı da incelenecektir. Raporda, bunların 2030 yılına kadar dahil edilmesini belirleyen bir takvim yer alacaktır.