Çimento

Çimento sektörü

Endüstri sektörü için üretim birimi ve gömülü emisyonlar

AB’ye ithal edilen beyan edilen çimento ürünlerinin miktarı metrik ton cinsinden ifade edilmelidir. Raporlama amacıyla tesis veya üretim süreci(süreçleri) tarafından üretilen CBAM ürününün(ürünlerinin) miktarını kaydetmelisiniz.

Endüstri sektörü	Çimento
Malların üretim birimi	Ton (metrik), menşe ülkedeki tesis veya üretim süreciyle üretilen her tip CBAM ürünü için ayrı ayrı rapor edilir.
İlgili faaliyetler	Çimento klinkeri ve kalsine kil üretmek, çimento üretmek için çimento klinkerini öğütmek ve harmanlamak.
İlgili sera gazı emisyonları	Karbondioksit (CO2)
Doğrudan Emisyonlar	Ton (metrik) CO2e
Dolaylı emisyonlar	Tüketilen elektrik miktarı (MWh), CO2 veya CO2e’nin ton (metrik) cinsinden dolaylı emisyonlarını hesaplamak için kullanılan kaynak ve emisyon faktörü..Geçiş döneminde ayrıca rapor edilecektir.
Gömülü emisyonlar için birim	Menşe ülkedeki tesis veya üretim süreci itibarıyla her bir CBAM ürünü türü için ayrı ayrı rapor edilen, ürünün tonu başına ton CO2e emisyonları.

Çimento sektörünün geçiş döneminde hem doğrudan emisyonları, hem de dolaylı emisyonları hesaba katması gerekmektedir. Dolaylı emisyonlar ayrıca rapor edilecektir.

Emisyonlar, mal çıktının tonu başına CO2 eşdeğeri (tCO2e) emisyonları olarak metrik ton cinsinden raporlanmalıdır. Bu rakam, menşe ülkenizdeki özel tesis veya üretim süreci için hesaplanmalıdır.

Çimento üretim süreci için doğrudan ve dolaylı spesifik gömülü emisyon (SEE) değerlerinin nasıl elde edildiğini ve AB’ye yapılan ithalatın gömülü emisyonlarının nasıl hesaplandığını gösteren bir vaka çalışmasının verildiğini unutmayın.

Aşağıdaki bölümlerde çimento sektörü mallarına ilişkin sistem sınırlarının nasıl tanımlanması gerektiği açıklanmakta ve izleme ve raporlama amacıyla dahil edilmesi gereken üretim süreçlerinin unsurları belirlenmektedir.

Kapsanan malların tanımı ve açıklaması

 Aşağıdaki Tablo 5-1‘de çimento sanayi sektöründe CBAM geçiş dönemi kapsamındaki ilgili mallar listelenmektedir. Sol sütundaki toplu mal kategorisi, izleme amacıyla ortak “üretim süreçlerinin” tanımlanacağı grupları tanımlar.

Tablo 5-1: Çimento sektöründeki CBAM ürünleri

Toplu mal kategorisi	CN Kodu	Açıklama
Kalsine kil	2507 00 80	Diğer kaolin killeri
Çimento klinkeri	2523 10 00	Çimento klinkerleri
Çimento	2523 21 00 2523 29 002523 90 00	Beyaz Portland çimentosu, yapay olarak renklendirilmiş olsun olmasınDiğer Portland çimentosu Diğer hidrolik çimentolar
Alüminli çimento	2523 30 00	Alüminli çimento

Kaynak: CBAM Yönetmeliği, Ek I; Uygulama Yönetmeliği, Ek II.

Tablo 5-1‘de listelenen toplu mal kategorileri, çimento üretiminde tüketilen hem bitmiş çimento ürünlerini hem de öncü ürünleri (ara ürünler) içermektedir.

Yalnızca Uygulama Yönetmeliğinde belirtildiği gibi üretim sürecinin sistem sınırlarıyla ilgili öncüler olarak listelenen girdi malzemeleri dikkate alınacaktır. Tablo 5-2 öncüleri toplu mal kategorisine ve üretim yoluna göre listelemektedir.

Tablo 5-2: Toplu mal kategorileri, bunların üretim yolları ve ilgili öncüler

Toplu Mal Kategorisi	İlgili öncüler
Üretim rotası
Kalsine kil	Yok
Çimento klinkeri	Yok
Çimento	Çimento klinkeri; kalsine kil (işlemde kullanılıyorsa).
Alüminli çimento	Yok

Sistem sınırıyla ilgili öncül mallar, hem beyaz klinkeri (beyaz çimento yapımında kullanılan) hem de gri klinkeri içeren “çimento klinkeri” (CN kodu 2523 10 00), ve bir klinker ikamesi olan ve üretilen çimentonun özelliklerini değiştirmek için kullanılabilen “kalsine kil”dir (CN kodu 2507 00 80).

Bu öncüler, üretimlerinde kullanılan ham madde bileşenleri ve yakıtların (hem fosil yakıtlar hem de alternatif yakıtlar) sıfır gömülü emisyona sahip olduğu kabul edildiğinden, basit ürünler olarak tanımlanmaktadır.

Tablo 5-1‘de listelenen bitmiş çimento ürünleri hem beyaz Portland çimentosunu, hem de gri Portland çimentosunu, diğer hidrolik çimentoları ve alüminli çimentoyu içermektedir. Bu mallar, öncü mallardan kaynaklanan gömülü emisyonları içerdikleri için (alüminli çimento hariç) karmaşık mallar olarak tanımlanır.

Çimento üretiminde kullanılan diğer bileşenler, özellikle granüle yüksek fırın cürufu, uçucu kül ve diğer hidrolik çimento ürünlerinin (harmanlanmış veya “kompozit” çimentolar dahil) üretiminde kullanılan doğal puzolan, herhangi bir gömülü emisyona sahip olarak kabul edilmez ve CBAM kapsamında değildir.

Çimento sektörü ürünleri aşağıda özetlenen bir dizi farklı süreç yoluyla üretilmektedir.

İlgili üretim süreçleri ve rotalarının tanımı ve açıklanması

 Öncü maddelerin ve çimento ürünlerinin sistem sınırları farklıdır ve belirli koşullar altında, sürece girdi faaliyetleri ve süreçten çıktı faaliyetleri de dahil olmak üzere, bu malların üretim süreçleriyle doğrudan veya dolaylı olarak bağlantılı tüm süreçleri kapsayacak şekilde birbirine eklenebilir.

Çimento sektörü için izlenmesi gereken ilgili emisyonlar verilmektedir.

Kalsine kil üretim süreci

Kalsine kil klinker yerine kullanılabilir. Çimento karışımının özelliklerini değiştirmek amacıyla çimentoya klinker yerine değişen oranlarda kalsine edilmiş kaolinik kil (metakaolin) eklenebilir.

Uygulama Yönetmeliği, kalsine kil üretim rotasının doğrudan emisyonlarının izlenmesine yönelik sistem sınırlarını aşağıdakileri kapsayacak şekilde tanımlar:

“ – Ham madde hazırlama, karıştırma, kurutma ve kalsine etme, baca gazı temizleme gibi üretim süreçleriyle doğrudan veya dolaylı olarak bağlantılı tüm süreçler.

 – Yakıtların yanmasından ve ilgili olduğu durumlarda ham maddelerden kaynaklanan CO2 emisyonları.”

 Bu üretim süreci için ilgili öncüler yoktur. Üretim sürecinde tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar da izlenmelidir.

2507 00 80 CN kodu kapsamına giren ve kalsine edilmemiş diğer çamurlara sıfır gömülü emisyon atandığını unutmayın.

Çimento klinkeri üretim süreci

Çimento klinkeri, klinker tesislerinde (fırınlarda), kalsiyum karbonatın kalsiyum oksit oluşturmak üzere termal olarak ayrışması ve ardından kalsiyum oksidin yüksek sıcaklıklarda silika, alümina ve demir oksit ile reaksiyona girerek bir klinker oluşturduğu klinkerleştirme işlemiyle üretilir. Sürecin sıcaklığına ve ham maddelerin saflığına bağlı olarak gri ve beyaz klinker üretilebilmektedir.Uygulama Yönetmeliği, çimento klinkeri üretim rotasının doğrudan emisyonlarının izlenmesine yönelik sistem sınırlarını aşağıdakileri kapsayacak şekilde tanımlar:

“ – Ham maddelerdeki kireç taşı ve diğer karbonatların kalsinasyonu, konvansiyonel fosil fırın yakıtları, alternatif fosil bazlı fırın yakıtları ve ham maddeleri, biyo-kütle fırın yakıtları (atıktan türetilmiş yakıtlar gibi), fırın dışı yakıtlar, karbonat dışı karbon içeriği kireç taşı ve şeyllerden veya fırında farin içinde kullanılan uçucu kül ve baca gazı temizlemede kullanılan ham maddeler gibi alternatif ham maddelerden oluşur.”

Bu üretim süreci için ilgili öncüler yoktur. Üretim sürecinde tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar da izlenmelidir.

Yukarıdaki sistem sınırları tanımına uygun olarak, aşağıdaki üretim adımları çimento klinkeri tesislerinin sistem sınırları dahilinde kabul edilebilir:

• Ham madde hazırlama – öğütme, taşlama, homojenleştirme.
• Yakıt depolama ve hazırlama – geleneksel ve atık türetilmiş yakıtlar için.
• Klinker üretimi (“klinker yakma”) – ön ısıtma, fırın işleme ve klinker soğutma dahil olmak üzere entegre fırın sisteminin tüm adımları.
• Ara depolama – çimento klinkerinin tesis dışına ihraç edilmeden veya çimento öğütülmeden önce örtü altında depolanması.
• Emisyon kontrolü – havaya, suya veya toprağa bırakılacak emisyonların arıtılması için.

Karbonatlı malzemelerden kaynaklanan süreç emisyonlarının girdi veya çıktı bazında hesaplanmasına yönelik yöntemler bu rehber dokümanında verilmektedir.

Çimento üretim süreci

Çimento (alüminli çimento dışında), ilgili öncü çimento klinkerinden ve muhtemelen kalsine kilden üretildiği için karmaşık bir ürün olarak tanımlanır.

Çimento, çimento klinkerini üreten aynı veya ayrı bir bağımsız tesiste bulunabilen bir öğütme tesisinde (çimento değirmeni) üretilir. Çimento klinkeri, nihai çimento ürününü üretmek için öğütülür ve diğer bazı bileşenlerle harmanlanır. Farklı bileşenlerin karışımına bağlı olarak bu, Portland çimentosu, harmanlanmış çimento (Portland çimentosu ve diğer hidrolik bileşenlerin bir karışımını içeren) veya diğer hidrolik çimentolar olabilir.

Uygulama Yönetmeliği, çimento üretim rotasının doğrudan emisyonlarının izlenmesine yönelik sistem sınırlarını aşağıdakileri kapsayacak şekilde tanımlar:

“ – Malzemelerin kurutulması ile ilgili olan durumlarda, yakıtın yanmasından kaynaklanan tüm CO2 emisyonları.”

 İlgili öncüller çimento klinkeri ve kalsine kildir (işlemde kullanıldıysa). Üretim sürecinde tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar da izlenmelidir.

Yukarıdaki sistem sınırları tanımına uygun olarak, aşağıdaki üretim adımları çimento tesislerinin sistem sınırları dahilinde kabul edilebilir:

• Malzeme hazırlama – malzemeler (çimento klinkeri, kalsine kil ve mineral katkı maddeleri) taşıma ve ön arıtma, örneğin ön ısıtma ve kurutma mineral katkı
• Çimento üretimi – kırma, öğütme, ileri öğütme ve parçacık boyutuna göre ayırma dahil tüm adımlar.
• Çimento depolama, paketleme ve sevkıyat.
• Emisyon kontrolü – havaya, suya veya toprağa bırakılacak emisyonların arıtılması için.

Aşağıdaki Şekil 5-1 çimento klinkeri ve çimento üretim süreçlerinin birbiriyle nasıl ilişkili olduğunu göstermektedir.

Şekil 5-1: Çimento klinkeri ve çimento üretim süreçlerinin sistem sınırları.

Çimento klinkeri üretim sürecindeki doğrudan emisyonlar, hem fırın hem de fırın dışı yakıtların yanmasından ve süreçte kullanılan kireç taşı gibi ham maddelerden kaynaklanmaktadır. Doğrudan emisyonlar aynı zamanda nihai çimento ürününün yapımında kullanılan malzemelerin kurutulması için kullanılan yakıtlardan da kaynaklanabilir.

Klinker üretim sürecindeki bir değişiklik, kalıcı jeolojik depolama, yani karbon yakalama ve tutma (CCS) ile olabilir.

Çimento ürünleri üretiminde kullanılan gri ve beyaz çimento klinkeri arasında herhangi bir ayrım yapılmadığını unutmayın.

Alüminli çimento üretim süreci

Alüminli çimento, sürekli bir üretim süreci ile doğrudan alüminli klinkerden üretildiği ve başka katkı maddeleri eklenmeden öğütüldüğü için basit bir ürün olarak kabul edilir.

Uygulama Yönetmeliği, alüminli çimento üretim rotasının doğrudan emisyonlarının izlenmesine yönelik sistem sınırlarını aşağıdakileri kapsayacak şekilde tanımlar:

“ – Yakıtın yanmasından kaynaklanan tüm CO2 emisyonları doğrudan veya dolaylı olarak süreçle bağlantılıdır.

 – Uygulanabilirse ham maddelerdeki karbonatlardan ve baca gazı temizliğinden kaynaklanan emisyonların işlenmesi.”

 Bu üretim süreci için ilgili öncüler yoktur. Üretim sürecinde tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar da izlenmelidir.

Yukarıdaki sistem sınırlarının tanımına uygun olarak, alüminli çimentonun entegre üretimi, ham madde hazırlamadan emisyon kontrolüne kadar hem klinkerleme, hem de çimento öğütme üretim adımlarını içerir.

Şekil 5-2: Alüminli çimento üretim süreçlerinin sistem sınırları

Alüminanın (boksitten üretilen) ham madde olarak değerlendirildiğini ve sıfır gömülü emisyona sahip olduğunu unutmayın.

İzleme ve raporlamaya yönelik sektöre özel gereksinimler

 Doğrudan ve dolaylı gömülü emisyonlar, Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen ve yukarıda özetlenen metodolojiye uygun olarak izlenmelidir.

Kapsanan emisyonlar

Çimento sektörü için izlenmesi ve raporlanması gereken ilgili doğrudan emisyonlar şunlardır:

• Yalnızca sabit tesislerden kaynaklanan yakıt yakma işleminden kaynaklanan karbondioksit emisyonları (doğrudan) (araçlar gibi herhangi bir mobil tesisten kaynaklanan emisyonlar hariçtir).
• Süreçten kaynaklanan karbondioksit emisyonları (doğrudan):

-Karbonat içeren ham maddelerin (kireç taşı, dolomit ) termal ayrışması;-Ham maddelerdeki karbonat olmayan karbon içeriği (karbonlu kil, kireç taşı, şist gibi);

• Alternatif ham madde (ham öğünde kullanılan uçucu kül gibi) veya kullanılan herhangi bir fosil/biyokütle katkı maddesi.
• Atılan çimento fırını tozu (CKD) veya baypas

• Isının üretildiği yere bakılmaksızın (yani tesis içi üretimden veya tesis dışından ithalattan) üretim sürecinin sistem sınırları içinde tüketilen ölçülebilir ısıtma (örneğin buhar) ve soğutma üretiminden kaynaklanan karbondioksit emisyonları (doğrudan).
• Emisyon kontrolünden kaynaklanan karbondioksit emisyonları (doğrudan) (örneğin asidik baca gazı temizliği için kullanılan soda külü gibi karbonat ham maddelerinden). Bu, bunun uygulanabilir olduğu tüm mallar için dahil edilmiştir.
• Yukarıdaki farklı kaynak akışlarından kaynaklanan doğrudan emisyonlar ayrı ayrı raporlanmamakta, ancak tesis veya üretim süreci için toplam doğrudan emisyonları oluşturmak üzere bir araya getirilmektedir.

Tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar, doğrudan emisyonlardan ayrı olarak rapor edilmelidir.

Ek kurallar

Süreç emisyonlarının belirlenmesi

 Çimento klinker üretiminden kaynaklanan doğrudan emisyonların belirlenmesi için, faaliyet verilerinin atıfta bulunup bulunmadığına bağlı olarak, farin bileşenlerinden kaynaklanan süreç emisyonlarının izlenmesi için de ek kurallar uygulanır:

• Süreç girdi malzemesi (örn. kireç taşı) aşağıdakilere dayalıdır:
  • işlem girişinin karbonat içeriği (hesaplama Yöntemi A); ve
  • fırın sisteminden çıkan çimento fırın tozu (CKD) veya bypass tozu için ayarlama yapılır.
• Süreç çıktı malzemesi, örneğin üretilen klinker miktarı (hesaplama Yöntemi B).

Her iki yöntemin de eşdeğer kabul edildiğini unutmayın; yani işletmeci olarak siz, daha güvenilir verilere yol açan, ekipmanınız için daha uygun olan ve makul olmayan maliyetleri önleyen yöntemi seçmelisiniz. Hesaplama yöntemleri A ve B, bu kılavuz belgede ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Atılan CKD veya baypas tozuyla ilgili emisyonların hesaplanması

 İşletmeci olarak, fırın sisteminden çıkan baypas tozundan veya çimento fırını tozundan (CKD) kaynaklanan CO2 işlem emisyonlarını, CKD’nin kısmi kalsinasyon oranına göre düzeltilmiş olarak eklemelisiniz.

• Minimum gereklilikler: 0,525 t CO2/t toz emisyon faktörü uygulanır.

Önerilen iyileştirme: Emisyon faktörü (EF), Uygulama Yönetmeliği laboratuvar analizleri için gereklilikler hükümlerine uygun olarak ve aşağıdaki formül kullanılarak yılda en az bir kez belirlenir:

Klinker/çimento oranı (CCR)

 Çimento ürünlerindeki gömülü emisyonların hesaplanmasında emisyonların çoğunluğu çimento klinkerinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, üretilen çimento tonu başına tüketilen ton çimento klinkerinin kütle oranı olan CCR’nin (“klinker faktörü” olarak da bilinir) dikkate alınması gerekir.

CCR aşağıdakilerden biri ile türetilmelidir:

• Laboratuvar analizleri esas alınarak farklı çimento ürünlerinin her biri için ayrı ayrı; veya
• Hesaplama yoluyla, çimento sevkıyatları ve stok değişimleri ile baypas tozu ve çimento fırın tozu dahil çimentoya katkı maddesi olarak kullanılan tüm malzemelerin farkının oranı olarak hesaplanır.

CCR, tipik olarak Portland çimentosu için %80 ila %95 arasında değişen bir yüzde (%) değeri olarak ifade edilir. CCR özellikle, klinker içeriğinin farklı kompozit çimento türleri için büyük ölçüde değişebildiği ve bakiyenin sıfır emisyonlu mineral katkı maddeleri gibi diğer bileşenlerden oluştuğu harmanlanmış veya kompozit çimentolar için ilgili gömülü emisyonların hesaplanmasıyla ilgilidir.

Ek raporlama parametreleri

Aşağıdaki Tablo 7-1, bir işletmeci olarak sizin tarafınızdan ithalatçılara emisyon verileri iletişiminizde sağlanması gereken ek bilgileri listelemektedir.

Tablo 7-1: CBAM raporunda talep edilen ek çimento sektörü parametreleri

CBAM ürünleriniz için gerekli tüm parametreleri topladığınızdan ve bunları ürünlerinizin ithalatçılarına ilettiğinizden emin olmanız gerekir. Mallar CBAM kapsamında AB’ye ithal edildiğinde ithalatçının ek parametreleri bildirmesi gerekecektir.

Bir çimento tesisini ayrı üretim süreçlerine bölme örneği

Bir üretim süreci için sistem sınırını tanımlarken, bir işletmeci olarak sizin, hangi fiziksel üretim birimlerinin üretim sürecine/süreçlerine ait olduğuna ve hangi girdilerin, çıktıların ve emisyonların ilgili olduğuna karar vermeniz gerekecektir. Bunun yapılmasına yönelik yaklaşım yukarıdaki tartışılmıştır ve bunun bir örneği aşağıdaki Tablo 7-2‘de çimento sektörü için verilmiştir.

Hem çimento klinkeri (CN 2523 10 00), hem de çimento (CN 2523 29 00) üreten ve ihraç eden kuramsal bir çimento fabrikası için, işletmecinin çimento fabrikasını CBAM kapsamında ayrı üretim süreçlerine bölmek için aşağıdaki adımları izlemesi gerekecektir:

Adım 1: Tesise gelen/tesisten çıkan tüm malları, fiziksel birimleri, girdileri, çıktıları ve emisyonları listeleyin.

 Bu ilk adımda işletmeci, endüstriyel ekipman listeleri ve planlar gibi tesislerinde mevcut olan bilgileri aşağıdakileri tanımlamak için kullanır:

• Fırınlar, kazanlar, kurutucular, baca gazı temizleme, bilyeli değirmenler, torbalama tesisi gibi üretim süreçlerini kendi tesislerinde yürüten fiziksel
• Ham madde, yakıt, elektrik gibi malların yapımı için gerekli işlem
• Süreçten elde edilen çıktılar; örneğin üretilen ürünler, yan ürünler, ısı, atık
• Süreçten kaynaklanan emisyonlar.

Bunlar daha sonra aşağıdaki Tablo 7-2‘de listelenmiştir.

Tablo 7-2: Örnek bir çimento tesisi için girdiler, fiziksel birimler, çıktılar ve emisyonlar için kontrol listesi.

Girdiler	Fiziksel birimler	Çıktılar	İlgili CBAM Emisyonları
Fırın – fosil yakıtlar örneğin kömür, HFO  Fırın – alternatif ve atık yakıtlar (çimento klinker fırınına) örneğin MSW'nin yüksek CV fraksiyonu Fırın – klinker fırını ve ilgili ekipman tarafından tüketilen elektrik Değirmen – fosil yakıtlardan çimento kurutucuya Değirmen – çimento öğütme tesisi ve ilgili ekipman tarafından tüketilen elektrik Fırın – ham maddeler: Kireç taşı, kil Fırın – alternatif ham maddeler: örneğin uçucu kül Değirmen – fırından çıkan çimento klinkeri Değirmen – çimento üretiminde kullanılan katkı maddeleri	Fırın sistemi ve ilgili ekipmanlar, örneğin farin hazırlama için  Değirmen – öğütme ekipmanı (kurutucu dahil) ve örneğin çimento torbalama için ilgili tesis Çimento üretimiyle ilgisi olmayan diğer endüstriyel ekipmanlar (sistem sınırlarının dışında tutulacaktır). Bölgesel ısıtma için ısı eşanjörü Baca gazı temizleme ekipmanı (gaz ve toz emisyonlarının arıtılması için)	Fırın – çimento klinkeri  Değirmen - çimento ürünleri, türüne göre Fırın – diğer çıktılar: örneğin çimento fırını tozu Bölgesel ısıtma (veya soğutma veya elektrik)	Fırın – yakıtların yanmasından kaynaklanan doğrudan emisyonlar  Fırın – alternatif ve atık yakıtlardan kaynaklanan doğrudan emisyonlar Fırın – tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar. Fırın – karbonatlardan kaynaklanan doğrudan süreç emisyonları Değirmen – tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar.

Adım 2: İlgili üretim süreçlerini ve üretim rotalarını belirleyin.

Bu adımda, işletmeci tesisin çimento klinkeri ve çimento ürettiğini belirler; bunların her biri Uygulama Yönetmeliği birleştirilmiş mal kategorisidir.

Her birleştirilmiş ürün kategorisi tek bir üretim süreci olarak tanımlanır. İşletmeci, ilgili girdileri, çıktıları ve emisyonları her bir üretim sürecine atamak için Tablo 7-2‘yi bir kontrol listesi olarak kullanır. Bu çoğu durumda nispeten basittir, örneğin:

• Çimento klinkeri üretim süreci:
  • Fiziksel birimler: Ön ısıtıcılar, ön kalsinatör, klinker soğutucusu ve baca gazı temizleme gibi ilgili yardımcı ekipmanları içeren çimento fırını.
  • Girdiler / kaynak akışları: Süreç için yakıtlar, elektrik, ham maddeler ve alternatif ham maddeler.
  • Çıktılar (mallar): Çimento klinkeri, fırın tozu (klinker üretim sürecine yeniden dahil edildi).
  • Diğer çıktılar: bölgesel ısıtma ağına aktarılan ölçülebilir ısı.
  • Emisyon kaynakları: fırın sistemiyle ilgili doğrudan (yanma ve süreç) ve dolaylı emisyonlar (tüketilen elektrik).
• Çimento üretim süreci:
  • Fiziksel birimler: Öğütme tesisi, doğrudan ateşlemeli kurutucu ve ilgili yardımcı ekipmanlar, örneğin çimento torbalama
  • Girdiler / kaynak akışları: Çimento klinkeri, elektrik, kurutucu için yakıtlar, alçı gibi çimento yapımında kullanılan katkı
  • Çıktılar (mallar): Çimento.
  • Emisyon kaynakları: öğütme işlemiyle ilgili doğrudan (varsa çimento kurutucusundan) ve dolaylı emisyonlar (tüketilen elektrikten).

Bir şema kullanmak, her bir üretim süreci ve üretim rotasının ilgili sistem sınırlarını görselleştirmeye ve girdileri, çıktıları ve emisyonları buna göre atamaya yardımcı olur.

Şekil 7-1: Örnek bir çimento klinkeri ve çimento sürecinin sistem sınırlarını tanımlamak için kullanılan şema

Yukarıdaki çimento tesisi durumunda, hem fırın sistemi hem de çimento öğütme tesisi, tesisin nispeten bağımsız parçalarıdır, ortak ekipman yoktur ve her üretim sürecinin sistem sınırları hakkında hiçbir şüphe yoktur. Bu sektörde yaygın olarak bulunmayan tek unsur, bölgesel ısıtma amacıyla klinker fırınından ısı geri kazanımıdır. Uygulamada bu, ayrı bir üretim süreci olmayacaktır, ancak klinker üretim sürecine atfedilen emisyonların hesaplanmasında, gösterildiği gibi ısı dikkate alınacaktır.

Çimento sektörü için aşağıdaki çalışılmış örnek, tanımlanan üretim süreçleri için ilgili emisyonların nasıl hesaplandığını, üretim süreçlerine nasıl atandığını ve spesifik gömülü emisyonların nasıl hesaplandığını göstermektedir. Basitleştirmek amacıyla, çimento öğütmeden önce kurutucudan kaynaklanan ek doğrudan emisyonlar gibi bölgesel ısıtma da bu örnekte göz ardı edilmiştir.

Çimento sektörü için çalışılan örnek

 Aşağıdaki çalışılmış örnek, çimento sektörü ürünleri için spesifik yerleşik emisyonların nasıl türetildiğini göstermektedir. Daha sonra AB’ye yapılan ithalatın ortaya çıkan yerleşik emisyonları, geçiş döneminde raporlama için örneğin sonunda hesaplanır.

Bu örnekte tesis, her biri ayrı bir CBAM toplu ürün kategorisi olduğundan, her biri tek bir üretim süreci olarak tanımlanan çimento klinkeri ve çimento olmak üzere iki ürün üretmektedir.

Şekil 7-2, tesisin ana hatlarını vermektedir ve sistem sınırlarını her bir üretim süreci için taranmış bir çizgi olarak göstermektedir. Her üretim sürecini yürüten fiziksel birimler “Klinker üretimi” ve “Çimento değirmeni” başlıkları altında gruplandırılmış ve her üretim süreci için farklı girdi ve çıktılar ile emisyon kaynakları belirlenmiştir.

Şekil 7-2: Çimento örneği – Genel Bakış

Yukarıda tanımlanan ilgili iki üretim süreci şunlardır:

• Üretim süreci 1 – çimento fırınında üretilen çimento klinkeri. Bu üretim sürecinin sistem sınırları, ham madde (kireç taşı ve diğer mineraller), yakıtlar (kömür, ağır akaryakıt (HFO) ve evsel atıkların fraksiyonları) ve elektrik enerjisi girdilerini içerecek şekilde tanımlanmıştır. İşlemin çıktısı, üretim süreci 2 ile ilgili bir öncü olan çimento klinkeridir.
• Üretim süreci 2 – çimento değirmeninde üretilen çimento. Bu üretim sürecinin sistem sınırları, girdi olarak alçı taşını (ham madde olarak gömülü emisyonları olmayan), öncü çimento klinkerini (gömülü emisyonları olan) ve elektrik enerjisini içerecek şekilde tanımlanmıştır. Sürecin çıktısı çimentodur.

Bu durumda, öncü çimento klinkerinin üretim süreci 1’den elde edilen tüm çıktı doğrudan üretim süreci 2’ye gittiğinden, Şekil 7-3‘te gösterildiği gibi üretim süreçlerinin sistem sınırlarının birleştirildiği ortak bir üretim süreci veya “kabarcık” tanımlamak mümkündür.

Şekil 7-3: Çimento örneği – ortak üretim süreci (“kabarcık yaklaşımı”) ve tam izleme yaklaşımı tüm kırmızı unsurların izlenmesi

Sistem sınırı, her bir CBAM toplu malı için önceden tanımlanan her iki üretim sürecini de kapsayacak şekilde yeniden çizilmiştir.

Yukarıda kırmızı metinle vurgulanan girdiler ve çıktılar, her iki üretim süreci için emisyonları ilişkilendirmek ve doğrudan ve dolaylı spesifik gömülü emisyonları belirlemek amacıyla işletmeci tarafından izlenmesi gereken parametrelerdir.

Bu örnekte izlenen doğrudan ve dolaylı emisyonlar aşağıdakilerden kaynaklanmaktadır:

• Yakıt yanmasından kaynaklanan doğrudan emisyonlar – fosil yakıtlar (kömür ve HFO) ve ev atıklarından elde edilen karışık fosil/biyokütle yakıtlarından (alternatif bir yakıt).
• Süreçten kaynaklanan doğrudan emisyonlar – farin girdisindeki (kireç taşı ve diğer minerallerden üretilen) karbonatların çimento fırını sistemine termal olarak ayrışmasından kaynaklanır.
• Ortak üretim süreci tarafından tüketilen elektrik enerjisinden kaynaklanan dolaylı

Çimentonun faaliyet seviyesinin de izlenmesi gerekmektedir. Görülebileceği gibi, bu “kabarcık yaklaşımı” ile izleme önemli ölçüde daha basit hale gelmektedir. Özellikle klinker miktarının ve ilgili gömülü emisyonların ayrı ayrı izlenmesi gerekmez ve tüketilen elektrik enerjisi miktarlarının iki sürece göre ayrılmasına gerek yoktur.

Aşağıdaki tablolar belirli gömülü emisyonların (SEE) belirlenmesi için izlenen yakıt, elektrik enerjisi ve ham madde girdilerini özetlemektedir. SEE değerlerinin hesaplanması iki adımda gerçekleştirilir:

• Adım 1 – ilgili öncü çimento klinkeri için SEE değerlerinin türetilmesi; ve
• Adım 2 – i) öncü maddenin gömülü emisyonlarını ve ii) klinker/çimento oranını (CCR) ve ayrıca süreç sırasında meydana gelen ek emisyonları hesaba katarak çimento için SEE değerlerini türetir.

Tesis tarafından üretilen herhangi bir çimento klinkerinin başka bir yere yönlendirilip ayrı olarak satılması durumunda, 1. adım kapsamında hesaplanan gömülü emisyonların da işletmeci tarafından çimento klinker ürünlerinin alıcısına iletilmesi gerekeceğini unutmayın. Bu durumda “balon yaklaşımına” izin verilmeyecektir.

Tablo 7-3: Çimento klinkeri için doğrudan ve dolaylı emisyonların ve SEE değerlerinin hesaplanması

Doğrudan emisyonlar	AD (t)	NCV (GJ/t)	EF (t CO2/tveya        t CO2/TJ)	Biyokütle%	Emisyon fosili (t CO2)	Emisyon Biyokütle (t CO2)
Süreç emisyonları
Farin               (standart faktör)130	1 255 000		0,525		658 875
Yanma emisyonları
Kömür	88 000	25	95		209 000	0
Yüksek NCV evsel atık131	25 000	20	83	%15	35 275	6 225
HFO	43 000	40	78		134 160	0
Toplam        doğrudan emisyonlar					1 037 310
Dolaylı emisyonlar	AD (MWh)		EF (t CO2  /MWh)		Emisyonlar(t CO2)
Tüketilen elektrik	81 575		0,833		67 953
Klinker üretimi (ton)	1 255 000
Adım 1: Spesifik gömülü emisyon (SEE) değerleri, çimento klinkeri için doğrudan ve dolaylı emisyonlar ve faaliyet verileri kullanılarak elde edilir.
Çimento klinkeri	Doğrudan	Dolaylı
SEE	0,8265	0,0541	t CO2 / t

Yukarıdaki Tablo 7-3‘te adım 1, raporlama döneminde çimento klinkeri üretimiyle ilişkili doğrudan ve dolaylı emisyonların hesaplanması ve ilişkilendirilmesi ve üretilen klinker miktarı için SEE değerlerinin türetilmesidir.

Yukarıda farin için kullanılan emisyon faktörünün, Uygulama Yönetmeliği (AB) 2023/1773, verilen standart bir emisyon faktörü olduğuna

dikkat edin; bu faktör, emisyon faktörünü belirlemek için minimum gereklilik olarak şunları belirtir: 0,525 t CO2/t çimento klinkeri standart değeri uygulanır.

Evsel atıkların biyokütle içeriğiyle ilişkili doğrudan emisyonların ayrı olarak hesaplandığını ve toplam doğrudan emisyonlardan düşüldüğünü de unutmayın. Bunun nedeni, kentsel atıkların biyolojik olarak parçalanabilen kısmının (yukarıda %15 olarak verilmiştir) biyokütle olarak işlenmesi ve RED II sürdürülebilirlik kriterlerinin evsel/kentsel atıklar için geçerli olmaması nedeniyle toplam emisyon açısından fiilen sıfır derecelendirilmiş olmasıdır.

Tablo 7-4: Çimento nihai ürünü için toplam doğrudan ve dolaylı SEE değerlerinin hesaplanması (Adım 2)

Portland çimentosu üretimi			Yorum
ton klinker / ton çimento oranı	0,95		Bu Portland çimentosunun CCR’sidir. CCR, üretilen çimento ürününe özeldir.
	MWh/t	t CO2/t
Ek elektrik tüketimi	0,085	0,0708	Çimento öğütme üretim süreci için. Elektrik için MWh/t x EF olarak hesaplanır.
Adım 2: İlgili öncü çimento klinkerinden kaynaklanan gömülü emisyonlar dahil olmak üzere nihai çimento ürünü için SEE değerleri türetilir
Çimento	DoğrudanSEE	Dolaylı SEE
	t CO2 / t Çimento	t CO2 / t Çimento
Öncü maddenin katkısı (klinker)	0,7852	0,0514	Örneğin doğrudan SEE için CRR kullanılarak 0,8265 t CO2 / t x 0,95 = 0,7852 t CO2 / t olarak hesaplanır
Üretim süreci		0,0708	Yukarıdaki gibi
Toplam spesifik gömülü emisyonlar	0,7852	0,1222	SEE’lerin toplamı

Geçiş dönemi boyunca Portland çimentosunun AB’ye ithalatı için yetkili beyan sahibi (AB ithalatçısı) tarafından raporlanacak toplam gömülü emisyonlar, örneğin 100 ton Portland çimentosunun ithalatı için belirlenebilir:

Geçiş dönemi (yalnızca rapor):

• Doğrudan gömülü emisyonlar = 100 t x 0,7852 t CO2 / t = 78,52 t CO2
• Dolaylı gömülü emisyonlar = 100 t x 0,1222 t CO2 / t = 12,22 t CO2

Toplam: 90,74 t CO2